Đây không phải là kỹ năng có đáp án đúng hay sai tuyệt đối
Điểm khác biệt lớn nhất giữa Speaking, Writing với Listening hay Reading nằm ở cách chấm điểm.
Ở Reading, nếu đáp án đúng là "renewable energy", bạn chỉ cần viết đúng cụm từ đó là có điểm. Sai chính tả hoặc chọn nhầm đáp án thì mất điểm. Mọi thứ rất rõ ràng.
Nhưng với Speaking và Writing thì hoàn toàn khác.
Giả sử hai học viên đều trả lời câu hỏi:
"Do you enjoy reading books?"
Học viên thứ nhất nói:
"Yes, I do. Reading is good."
Trong khi học viên thứ hai trả lời:
"Yes, absolutely. I usually spend around thirty minutes reading every evening because it helps me relax after a busy day. I particularly enjoy historical novels since they allow me to understand different cultures and periods."
Cả hai đều trả lời đúng câu hỏi.
Nhưng rõ ràng chất lượng ngôn ngữ, khả năng phát triển ý, vốn từ và độ tự nhiên hoàn toàn khác nhau.
Đó cũng là lý do nhiều học viên rất ngạc nhiên khi nghĩ mình nói "không sai ngữ pháp" nhưng điểm Speaking vẫn chỉ ở mức trung bình.
Điều đáng sợ nhất là... bạn không biết mình đang sai
Đây mới là vấn đề lớn.
Nếu Reading sai, bạn biết ngay đáp án đúng.
Nếu Listening sai, bạn có thể mở transcript để xem mình bỏ lỡ từ nào.
Nhưng với Speaking và Writing, học viên thường không nhận ra lỗi của chính mình.
Ví dụ, một học viên viết:
Nowadays, technology becomes more important because people can communicate easier.
Nhìn qua, câu này khá ổn.
Nhưng một giảng viên sẽ nhìn thấy rất nhiều vấn đề:
- becomes chưa phù hợp với ngữ cảnh.
- communicate easier phải là communicate more easily.
- Ý quá ngắn, chưa phát triển.
- Cấu trúc câu đơn điệu.
- Từ vựng chưa đủ học thuật.
Nếu không có người chỉ ra từng lỗi nhỏ như vậy, học viên rất dễ lặp lại chúng trong hàng chục bài viết tiếp theo.
Điều đáng tiếc là nhiều bạn nghĩ mình đang tiến bộ vì viết ngày càng nhiều, trong khi thực tế chỉ đang lặp lại cùng một kiểu sai.
Speaking không chỉ là "nói được"
Nhiều học viên khi mới học IELTS thường có chung một suy nghĩ:
"Em nói được là được rồi."
Thực tế, IELTS Speaking không đánh giá việc bạn có giao tiếp được hay không, mà đánh giá chất lượng của ngôn ngữ.
Bạn có thể nói liên tục ba phút nhưng vẫn không đạt band điểm cao nếu:
- Ý tưởng phát triển rời rạc.
- Từ vựng lặp lại quá nhiều.
- Ngữ pháp đơn giản.
- Phát âm khiến người nghe phải đoán.
Ví dụ, khi gặp chủ đề:
"Describe a teacher who has influenced you."
Nhiều học viên chỉ kể lại sự việc theo kiểu:
"She was my English teacher. She taught me English. She was kind. I liked her."
Ngữ pháp không sai.
Nhưng bài nói thiếu chiều sâu, thiếu cảm xúc và thiếu khả năng mở rộng ý.
Giáo viên sẽ giúp học viên biết cách kể một câu chuyện, thêm ví dụ, đưa cảm xúc cá nhân và sử dụng những cách diễn đạt tự nhiên hơn. Đó là điều rất khó tự học qua sách.
Writing là kỹ năng "đánh lừa" người học nhiều nhất
Nếu hỏi học viên kỹ năng nào khó nhất, phần lớn sẽ trả lời là Writing.
Tôi đồng ý, nhưng không phải vì Writing quá khó.
Nó khó vì học viên thường không biết mình đang yếu ở đâu.
Có em nghĩ vốn từ ít.
Có em nghĩ ngữ pháp yếu.
Có em lại học thuộc hàng chục bài mẫu.
Nhưng sau khi chấm bài, tôi nhận ra vấn đề thực sự lại nằm ở cách phát triển luận điểm.
Ví dụ với đề bài:
"Some people think online learning will replace traditional classrooms in the future. To what extent do you agree or disagree?"
Rất nhiều học viên dành gần hết bài viết để giải thích online learning là gì.
Trong khi điều giám khảo cần là lập luận, phân tích và chứng minh quan điểm.
Viết IELTS không phải là viết thật nhiều. Điều quan trọng hơn là biết cách xây dựng một lập luận logic, có dẫn chứng hợp lý và phát triển ý đủ sâu.
Đây là kỹ năng cần được rèn luyện qua nhiều lần sửa bài, chứ không thể chỉ đọc bài mẫu rồi bắt chước.
Mỗi học viên có một "lỗi cố hữu" rất khác nhau
Sau nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy gần như học viên nào cũng có những lỗi lặp đi lặp lại.
Có em luôn quên chia động từ.
Có em rất ít dùng liên từ.
Có em chỉ sử dụng câu đơn.
Có em nói quá nhanh khiến phát âm không rõ.
Có em lại quá cẩn thận nên nói ngập ngừng liên tục.
Điều thú vị là chính học viên thường không nhận ra những lỗi này.
Trong khi giáo viên, sau vài buổi học, sẽ nhận ra ngay đâu là điểm đang kéo band điểm xuống và tập trung sửa đúng vào đó.
Đó cũng là lý do hai học viên cùng học một giáo trình nhưng kết quả cuối cùng vẫn khác nhau. Bởi mỗi người cần sửa một nhóm lỗi hoàn toàn khác nhau.
Một bài Writing không được chữa gần như chỉ có giá trị một nửa
Tôi thường nói vui với học viên rằng:
Viết xong chưa phải là học xong. Được chữa xong mới là bắt đầu học.
Nhiều bạn chăm chỉ viết ba hoặc bốn bài mỗi tuần.
Đó là điều rất đáng khích lệ.
Nhưng nếu không có người đọc, nhận xét và chỉ rõ từng lỗi, việc viết nhiều đôi khi chỉ giúp hình thành thói quen viết... sai.
Một bài Writing được giáo viên góp ý chi tiết sẽ giúp học viên hiểu:
- Vì sao luận điểm chưa thuyết phục.
- Vì sao từ này chưa tự nhiên.
- Vì sao câu này khó hiểu.
- Vì sao đoạn văn thiếu tính liên kết.
Chỉ khi hiểu được nguyên nhân, học viên mới có thể sửa ở những bài sau.
Speaking cũng cần được "chữa bài" như Writing
Rất nhiều người nghĩ Speaking chỉ cần luyện nói thật nhiều.
Theo tôi, điều đó mới chỉ đúng một nửa.
Quan trọng hơn cả là sau mỗi lần nói, bạn phải biết:
- Mình phát âm sai ở đâu.
- Từ nào dùng chưa tự nhiên.
- Ý nào còn thiếu.
- Đoạn nào nói quá ngắn.
- Chỗ nào nên mở rộng thêm.
Nếu không có phản hồi ngay sau khi nói, rất khó để nhận ra những điểm cần cải thiện.
Đó là lý do trong các lớp học hiệu quả, giáo viên thường dành khá nhiều thời gian để nhận xét từng học viên thay vì chỉ liên tục đặt câu hỏi.
Góc nhìn của một giảng viên
Nếu phải chọn một yếu tố quyết định band điểm IELTS từ 6.5 trở lên, tôi sẽ không chọn giáo trình hay số lượng đề luyện.
Tôi sẽ chọn chất lượng phản hồi mà học viên nhận được.
Một học viên được sửa kỹ một bài Writing thường tiến bộ nhiều hơn người tự viết năm bài nhưng không ai góp ý.
Một học viên được giáo viên ngắt lời để chỉnh phát âm ngay lúc đang nói sẽ nhớ lỗi đó lâu hơn rất nhiều so với việc chỉ xem video hướng dẫn trên mạng.
Đó cũng là lý do tôi luôn khuyến khích học viên lựa chọn môi trường mà giáo viên có đủ thời gian để theo sát từng người. Tại Lớp IELTS Năng Khiếu ở Phường Rạch Dừa (Vũng Tàu), mỗi lớp chỉ khoảng 5–7 học viên, nên giáo viên có thể ghi nhớ từng lỗi Speaking và Writing của mỗi em, theo dõi sự tiến bộ qua từng tuần và điều chỉnh cách học phù hợp. Chính sự đồng hành này mới là yếu tố tạo nên khác biệt, chứ không phải những lời quảng cáo về việc "đạt band điểm nhanh".
Kết luận
Listening và Reading giúp bạn tích lũy điểm số, nhưng Speaking và Writing mới là hai kỹ năng phản ánh rõ nhất khả năng sử dụng tiếng Anh thực tế. Cũng vì vậy, đây là hai kỹ năng khó tự đánh giá và khó tự sửa nhất.
Nếu bạn đang dành rất nhiều thời gian luyện IELTS nhưng Speaking và Writing vẫn giậm chân ở một mức điểm nhất định, đừng vội nghĩ mình thiếu năng khiếu. Rất có thể điều bạn còn thiếu không phải là sự chăm chỉ, mà là một người đủ kinh nghiệm để chỉ ra chính xác những điểm cần sửa. Khi có sự hướng dẫn đúng và phản hồi liên tục, quá trình cải thiện sẽ nhanh hơn, bền vững hơn và quan trọng nhất là giúp bạn tránh được việc lặp lại những lỗi cũ trong suốt hành trình học IELTS.
