Từ vựng là yếu tố khiến nhiều thí sinh “ảo tưởng năng lực” nhất khi học IELTS. Không ít người thuộc rất nhiều từ khó, nhưng khi viết và nói lại dùng sai, gượng ép hoặc lặp từ đơn giản. Kết quả là bài thi không những không được cộng điểm, mà còn bị trừ vì thiếu tự nhiên và thiếu chính xác.
Trong IELTS, từ vựng không được đánh giá theo số lượng, mà theo cách sử dụng. Một giảng viên giỏi không dạy từ vựng rời rạc, mà dạy cách chọn từ đúng ngữ cảnh và kết hợp từ tự nhiên theo chuẩn học thuật.
Lexical resource trong band descriptors – examiner nhìn gì?
Lexical resource được chấm ở cả Writing và Speaking. Examiner không tìm kiếm những từ “cao cấp”, mà tìm sự đa dạng, chính xác và linh hoạt.
Ở band 6, thí sinh thường dùng từ đúng nghĩa cơ bản nhưng lặp lại nhiều. Ở band 7, người viết và nói biết paraphrase, dùng collocation tự nhiên và tránh lỗi dùng từ không phù hợp ngữ cảnh. Band 8 trở lên thể hiện khả năng kiểm soát từ vựng rất tốt, hiếm khi dùng sai sắc thái nghĩa.
Hiểu band descriptors giúp người học ngừng chạy theo danh sách từ vựng dài vô tận và tập trung vào chất lượng sử dụng.
Collocation – chìa khóa nâng band Writing
Collocation là yếu tố phân biệt rõ rệt giữa bài viết band 6 và band 7+. Nhiều bài Writing dùng đúng từ nhưng ghép sai, khiến câu văn trở nên “không giống người bản xứ”.
Trong Writing Task 2, collocation giúp ý tưởng trở nên học thuật và tự nhiên hơn. Examiner rất nhạy với các cụm từ quen thuộc trong văn phong học thuật. Việc dùng đúng collocation cho thấy người viết không chỉ biết từ, mà còn biết cách từ đó được sử dụng trong thực tế.
Topic vocabulary – học theo chủ đề nhưng không máy móc
Học từ vựng theo chủ đề là cần thiết, nhưng học máy móc theo danh sách là sai lầm phổ biến. Nhiều thí sinh cố gắng nhồi từ vựng “education”, “environment”, “technology” vào mọi bài viết, kể cả khi không phù hợp.
Topic vocabulary chỉ phát huy tác dụng khi được dùng đúng bối cảnh và đúng ý tưởng. Thay vì học càng nhiều từ càng tốt, người học nên tập trung vào những từ và cụm từ thường xuyên xuất hiện trong lập luận Task 2.
Word family và paraphrase – nền tảng của band 7+
Paraphrase là kỹ năng bắt buộc trong IELTS, đặc biệt ở Writing. Tuy nhiên, nhiều người hiểu paraphrase đơn giản là thay từ đồng nghĩa, dẫn đến dùng từ sai sắc thái.
Word family giúp người học linh hoạt hơn trong cách diễn đạt, chuyển đổi giữa danh từ, động từ, tính từ mà vẫn giữ được ý nghĩa. Khi kết hợp word family với cấu trúc câu đa dạng, bài viết trở nên tự nhiên và học thuật hơn rất nhiều.
Những lỗi dùng từ khiến bài thi tụt band
Một lỗi phổ biến là dùng từ quá “to” cho ý tưởng đơn giản. Examiner dễ nhận ra những từ được học thuộc và nhồi vào bài viết. Một lỗi khác là dùng từ informal trong văn phong học thuật, đặc biệt ở Writing Task 2.
Ngoài ra, việc dùng sai collocation hoặc sai giới từ đi kèm cũng khiến bài viết mất điểm lexical resource, dù ý tưởng có thể đúng.
Idioms trong Speaking – con dao hai lưỡi
Idioms có thể giúp bài Speaking tự nhiên hơn nếu dùng đúng. Tuy nhiên, lạm dụng idioms hoặc dùng idioms không phù hợp ngữ cảnh khiến bài nói trở nên gượng ép.
Examiner không chấm điểm cao chỉ vì bạn dùng idioms. Họ đánh giá cao sự tự nhiên và phù hợp. Một idiom đúng chỗ giá trị hơn nhiều idioms được nhồi nhét.
Academic và informal vocabulary – ranh giới cần phân biệt rõ
Nhiều thí sinh dùng từ quá đời thường trong Writing, hoặc ngược lại, dùng từ quá học thuật trong Speaking Part 1. Việc không phân biệt rõ văn phong khiến bài thi thiếu nhất quán.
Writing Task 2 yêu cầu academic vocabulary, trong khi Speaking cần ngôn ngữ tự nhiên nhưng vẫn chính xác. Người đạt band cao biết điều chỉnh cách dùng từ theo từng kỹ năng.
Từ vựng theo Task 2 topics – học để lập luận, không để khoe
Từ vựng Task 2 không nhằm mục đích “khoe từ”, mà để phục vụ lập luận. Khi học từ vựng, người học cần đặt câu hỏi: từ này giúp tôi diễn đạt ý gì tốt hơn?
Những từ vựng gắn liền với quan hệ nguyên nhân – kết quả, so sánh, đánh giá thường có giá trị hơn rất nhiều so với các từ hiếm gặp.
Học từ vựng theo ngữ cảnh – cách duy nhất để dùng đúng
Từ vựng chỉ thực sự trở thành của bạn khi bạn gặp nó trong ngữ cảnh và tự dùng lại trong câu của mình. Việc học từ rời rạc khiến người học nhớ nghĩa nhưng không nhớ cách dùng.
Khi luyện Writing và Speaking, việc ghi chú lại những collocation và cấu trúc hay từ bài mẫu chất lượng giúp xây dựng kho từ vựng thực dụng và bền vững hơn.
Vocabulary notebook – công cụ hay nhưng dễ bị lạm dụng
Vocabulary notebook chỉ hiệu quả khi được dùng đúng cách. Ghi chép quá nhiều từ mà không có ví dụ hoặc không quay lại sử dụng khiến notebook trở thành “nghĩa địa từ vựng”.
Một notebook tốt nên tập trung vào collocation, ví dụ câu và ghi chú về ngữ cảnh sử dụng, thay vì chỉ ghi nghĩa tiếng Việt.
Từ vựng cần được chỉnh cá nhân hóa
Mỗi người học có lỗi dùng từ khác nhau. Việc sửa lỗi chung chung không mang lại hiệu quả cao. Trong quá trình giảng dạy tại Lớp IELTS Năng Khiếu ở Phường Rạch Dừa (Vũng Tàu), mô hình lớp nhỏ 5–7 học viên cho phép giảng viên theo sát bài viết và bài nói của từng người, chỉ ra lỗi lexical resource cụ thể và hướng dẫn cách sửa đúng trọng tâm.
Sự kèm cặp sát sao giúp học viên không chỉ học thêm từ mới, mà quan trọng hơn là dùng từ đúng và tự nhiên hơn theo band mục tiêu.
Kết luận: Từ vựng là công cụ lập luận, không phải mục tiêu
Trong IELTS, từ vựng không phải đích đến, mà là công cụ để thể hiện tư duy. Khi người học ngừng chạy theo số lượng từ và bắt đầu tập trung vào collocation, ngữ cảnh và độ chính xác, điểm số sẽ cải thiện rõ rệt.
Học từ vựng đúng cách giúp Writing rõ ràng hơn, Speaking tự nhiên hơn và band 7–8 trở thành mục tiêu khả thi, không phải may mắn.
