Vì sao phát âm sai khiến bạn thiếu tự tin?
Nhiều người học có vốn từ và ngữ pháp khá tốt nhưng vẫn ngại nói vì sợ bị sửa lỗi phát âm. Khi bạn không chắc mình phát âm đúng hay không, bạn sẽ nói nhỏ, nói nhanh hoặc né tránh giao tiếp.
Thực tế, phát âm không chỉ là đọc đúng từng chữ. Nó bao gồm âm đơn lẻ, trọng âm từ, nối âm và ngữ điệu câu. Nếu một trong các yếu tố này sai lệch, mức độ dễ hiểu của câu nói sẽ giảm đáng kể.
Tin tốt là phát âm không phải năng khiếu bẩm sinh. Đây là kỹ năng cơ học có thể cải thiện bằng phương pháp đúng.
Bước 1: Xác định chính xác bạn đang sai ở đâu
Trước khi sửa, bạn cần biết mình sai ở điểm nào. Có ba nhóm lỗi phổ biến:
- Thứ nhất, sai âm đơn (individual sounds). Ví dụ, nhầm lẫn giữa /s/ và /ʃ/ hoặc giữa /t/ và /θ/.
- Thứ hai, sai trọng âm từ. Ví dụ nói “deVEElop” thay vì “deVELop”.
- Thứ ba, thiếu nối âm và ngữ điệu tự nhiên.
Cách thực tế để xác định lỗi là ghi âm đoạn bạn nói trong 1–2 phút. Sau đó so sánh với bản gốc của người bản xứ hoặc dùng từ điển có audio chuẩn để kiểm tra từng từ.
Chỉ khi bạn nhìn thấy lỗi cụ thể, việc sửa mới có định hướng rõ ràng.
Bước 2: Sửa âm đơn – đừng đoán, hãy kiểm tra khẩu hình
Rất nhiều lỗi phát âm xuất phát từ việc đặt sai vị trí lưỡi hoặc môi.
Ví dụ 1: Âm /θ/ trong “think”
Nhiều người phát âm thành “tink” hoặc “sink”.
Cách sửa: Đặt đầu lưỡi nhẹ giữa hai răng và thổi hơi ra. Không bật mạnh như âm /t/.
Tập:
think – thank – three – month – something
Đọc chậm trước, đảm bảo đúng khẩu hình, sau đó tăng tốc dần.
Ví dụ 2: Âm /ʃ/ trong “she”
Không đọc thành “si”.
Môi tròn nhẹ, lưỡi nâng lên gần vòm miệng.
Tập cặp từ dễ nhầm:
see – she
sip – ship
seat – sheet
Khi luyện, hãy đọc thành cặp để não phân biệt rõ sự khác nhau.
Bước 3: Sửa trọng âm từ – yếu tố bị bỏ qua nhiều nhất
Ngay cả khi phát âm đúng từng âm, nếu đặt sai trọng âm, người nghe vẫn khó hiểu.
Ví dụ:
REcord (danh từ)
reCORD (động từ)
PREsent (danh từ/tính từ)
preSENT (động từ)
Cách sửa:
Khi học từ mới, luôn kiểm tra trọng âm trong từ điển. Ghi chú bằng cách viết hoa âm tiết được nhấn mạnh.
Khi đọc, hãy kéo dài và nhấn rõ âm tiết trọng âm, đồng thời giảm nhẹ các âm tiết còn lại. Đừng đọc đều tất cả các âm như nhau.
Bước 4: Luyện nối âm – chìa khóa của sự tự nhiên
Người bản xứ không nói từng từ tách biệt.
Ví dụ:
“Pick it up” thường được nghe như “pi-ki-tup”.
“Want to” nghe như “wanna”.
Bạn không cần cố bắt chước mọi dạng rút gọn, nhưng nên hiểu nguyên tắc cơ bản:
Phụ âm cuối + nguyên âm đầu sẽ nối lại với nhau.
Take it → tay-kit
Hold on → hol-don
Cách luyện:
Chọn câu ngắn, đọc chậm từng từ. Sau đó đọc lại và cố gắng nối các âm theo tự nhiên. Ghi âm để nghe lại sự khác biệt.
Bước 5: Điều chỉnh ngữ điệu – nói đúng nhưng vẫn “không giống”
Nhiều người phát âm đúng từng từ nhưng giọng đều đều, thiếu lên xuống. Điều này khiến câu nói nghe “máy móc”.
Trong câu hỏi Yes/No, giọng thường lên ở cuối:
Are you ready?
Trong câu trần thuật, giọng thường hạ xuống ở cuối:
I finished the task.
Cách luyện:
Nghe một câu ngắn và bắt chước cả nhịp điệu, không chỉ từ vựng. Đây là lúc phương pháp shadowing phát huy tác dụng.
Bước 6: Luyện chậm để nói nhanh
Một sai lầm phổ biến là cố nói nhanh để “giống người bản xứ”. Khi chưa vững phát âm, nói nhanh chỉ làm lỗi nặng hơn.
Hãy luyện cực chậm, rõ từng âm. Khi đã đúng và ổn định, tốc độ sẽ tự nhiên tăng lên.
Nguyên tắc:
Chính xác trước – tốc độ sau.
Bước 7: Tạo thói quen sửa lỗi hàng ngày
Phát âm không thể sửa trong một tuần. Bạn cần một quy trình ngắn nhưng đều đặn:
- Mỗi ngày chọn 5–10 từ dễ sai.
- Kiểm tra IPA và nghe audio chuẩn.
- Đọc chậm 10 lần, ghi âm và nghe lại.
- Đặt từ đó vào câu hoàn chỉnh.
Ví dụ với từ “comfortable”:
Nhiều người đọc thành com-for-ta-ble.
Thực tế thường đọc gần như “COMF-tə-bl”.
Luyện trong câu:
I feel comfortable speaking English now.
Vai trò của môi trường luyện tập có hướng dẫn
Tự luyện hoàn toàn có thể hiệu quả nếu bạn kiên trì và biết cách tự kiểm tra. Tuy nhiên, nhiều người không nhận ra lỗi vì không có người chỉnh.
Trong lớp nhỏ 5–7 học viên như tại Lớp IELTS Năng Khiếu ở Phường Rạch Dừa (Vũng Tàu), học viên được kèm sát từng âm và được sửa trực tiếp khi phát âm sai. Việc được phản hồi ngay lập tức giúp tránh việc lặp lại lỗi trong thời gian dài.
Đặc biệt với người chuẩn bị cho kỳ thi nói, việc sửa phát âm sớm giúp tăng đáng kể độ rõ ràng và mức độ dễ hiểu – yếu tố quan trọng trong đánh giá kỹ năng nói.
Những điều không nên làm khi sửa phát âm
- Không nên học phát âm bằng cách chỉ đọc theo phiên âm mà không nghe audio.
- Không nên luyện quá nhiều âm một lúc.
- Không nên bỏ qua trọng âm từ.
- Không nên tự ti khi bị sửa – đó là một phần của quá trình.
Phát âm là kỹ năng cơ học. Bạn càng sửa sớm, tiến bộ càng nhanh.
Kết luận
Sửa lỗi phát âm không phải là thay đổi giọng nói hay cố “giả” giọng bản xứ. Mục tiêu quan trọng nhất là sự rõ ràng và dễ hiểu. Khi bạn kiểm soát được âm đơn, trọng âm và ngữ điệu, sự tự tin sẽ tăng lên một cách tự nhiên.
Bắt đầu từ những lỗi nhỏ, luyện tập chậm và đều đặn, ghi âm để tự kiểm tra và sẵn sàng điều chỉnh. Sau một thời gian, bạn sẽ nhận ra rằng phát âm không còn là rào cản, mà trở thành nền tảng giúp bạn giao tiếp tiếng Anh mạch lạc và chuyên nghiệp hơn.
