Trong IELTS Writing, giám khảo không chấm lỗi theo kiểu đúng–sai tuyệt đối. Thay vào đó, họ đánh giá mức độ kiểm soát từ vựng của thí sinh. Điều này có nghĩa là một bài viết không cần quá nhiều lỗi mới bị tụt band; chỉ cần lỗi lặp lại hoặc lỗi cho thấy người viết chưa làm chủ cách dùng từ, điểm Lexical Resource sẽ bị ảnh hưởng.
Rất nhiều thí sinh rơi vào tình trạng “viết thấy ổn, đọc cũng hiểu”, nhưng vẫn chỉ đạt band 6 hoặc thấp hơn. Lý do là vì những lỗi dùng từ dưới đây không làm bài sai hoàn toàn, nhưng lại khiến giám khảo đánh giá vốn từ của bạn là thiếu chính xác hoặc thiếu tự nhiên.
Dùng từ đúng nghĩa từ điển nhưng sai ngữ cảnh
Đây là lỗi phổ biến nhất ở band 6. Người viết chọn từ có nghĩa gần đúng, nhưng không phù hợp với ngữ cảnh học thuật của bài Writing. Khi đọc, giám khảo vẫn hiểu ý, nhưng cảm nhận rõ ràng rằng đây không phải cách diễn đạt tự nhiên.
Ví dụ điển hình là việc dùng những từ mang sắc thái nói (spoken English) trong bài viết học thuật. Những lỗi này không “lộ” như lỗi ngữ pháp, nhưng lại cho thấy người viết chưa phân biệt được phong cách ngôn ngữ, khiến Lexical Resource bị đánh giá thấp.
Ở band 7 trở lên, giám khảo kỳ vọng người viết không chỉ dùng từ đúng nghĩa, mà còn đúng sắc thái và đúng phong cách.
Lạm dụng từ “học thuật” nhưng không kiểm soát được
Nhiều người học cố gắng nâng band bằng cách đưa thật nhiều từ trông có vẻ học thuật vào bài. Tuy nhiên, nếu từ đó không thực sự cần thiết hoặc bị dùng sai nhẹ, tác dụng sẽ ngược lại.
Giám khảo rất quen với kiểu bài “khoe từ”. Khi một bài xuất hiện dày đặc những từ dài, trừu tượng nhưng không phục vụ lập luận, Lexical Resource thường không được đánh giá cao. Nguyên nhân là vì band descriptors nhấn mạnh sự linh hoạt và chính xác, chứ không phải độ khó của từ.
Trong thực tế chấm bài, một bài dùng từ đơn giản nhưng kiểm soát tốt thường được đánh giá cao hơn một bài cố dùng từ phức tạp nhưng thiếu tự nhiên.
Sai collocation làm bài viết mất điểm âm thầm
Sai collocation là lỗi rất “nguy hiểm” vì người viết thường không nhận ra. Câu văn vẫn đúng ngữ pháp, vẫn hiểu được, nhưng cách kết hợp từ không tự nhiên đối với người bản ngữ.
Ở band thấp, lỗi collocation xuất hiện thường xuyên và lặp đi lặp lại. Ở band trung bình, lỗi ít hơn nhưng vẫn tồn tại ở những cụm quan trọng. Chỉ cần một số lỗi collocation mang tính hệ thống, Lexical Resource rất khó vượt band 6.
Trong quá trình sửa bài Writing cho học viên tại Lớp IELTS Năng Khiếu ở Phường Rạch Dừa (Vũng Tàu), với mô hình lớp nhỏ 5–7 học viên, đây là nhóm lỗi được phát hiện nhiều nhất và cũng là nhóm lỗi khiến học viên “bị tụt band mà không hiểu vì sao”.
Tránh lặp từ bằng mọi giá và cái giá phải trả
Nhiều thí sinh được dạy rằng lặp từ là điều cấm kỵ trong IELTS. Vì thế, họ cố gắng thay thế mọi từ bằng một từ khác, bất kể có phù hợp hay không. Hệ quả là bài viết xuất hiện những cách diễn đạt gượng ép, thậm chí sai nghĩa.
IELTS không trừ điểm vì lặp từ hợp lý. Ngược lại, việc thay thế sai để tránh lặp cho thấy người viết chưa kiểm soát được từ vựng. Đây là dấu hiệu điển hình của band 6, nơi người học “biết nhiều từ nhưng dùng không chắc”.
Ở band cao, người viết lặp từ có chủ ý, kết hợp với word family và paraphrase tự nhiên để giữ mạch ý rõ ràng.
Paraphrase sai làm thay đổi nghĩa đề bài
Paraphrase là yêu cầu bắt buộc, nhưng cũng là con dao hai lưỡi. Khi paraphrase không giữ được nghĩa gốc, giám khảo sẽ đánh giá Lexical Resource thấp vì người viết không kiểm soát được từ vựng.
Một lỗi phổ biến là paraphrase bằng từ đồng nghĩa nhưng khác sắc thái, dẫn đến việc ý bị thu hẹp hoặc mở rộng quá mức so với đề. Lỗi này đặc biệt nguy hiểm ở mở bài, vì nó có thể ảnh hưởng đến cách giám khảo nhìn nhận toàn bộ bài viết.
Đây là lý do vì sao trong quá trình luyện Writing nâng band, việc sửa paraphrase thường được ưu tiên hơn cả sửa từ “khó”.
Dùng word family sai loại từ hoặc sai cấu trúc
Biết nhiều dạng từ trong cùng một word family là lợi thế, nhưng chỉ khi bạn dùng đúng. Việc dùng sai loại từ, hoặc dùng đúng loại từ nhưng sai cấu trúc đi kèm, cho thấy người viết chưa thực sự làm chủ từ vựng đó.
Lỗi này thường xuất hiện khi người học cố “đa dạng hóa từ vựng” nhưng không kiểm soát được ngữ pháp đi kèm. Khi lỗi lặp lại nhiều lần, giám khảo sẽ đánh giá Lexical Resource ở mức hạn chế, dù ý tưởng có tốt.
Dùng từ mơ hồ, thiếu chính xác trong lập luận
Một số từ tuy không sai, nhưng quá chung chung và không giúp làm rõ lập luận. Khi bài viết sử dụng nhiều từ kiểu này, lập luận trở nên mờ nhạt và thiếu sức thuyết phục.
Trong IELTS Writing, từ vựng tốt không chỉ đúng mà còn phải “đủ cụ thể”. Việc dùng từ mơ hồ khiến giám khảo cảm thấy người viết chưa có vốn từ đủ chính xác để diễn đạt ý tưởng trọn vẹn.
Vì sao những lỗi này khiến Lexical Resource tụt band?
Theo band descriptors, từ band 7 trở lên, giám khảo kỳ vọng người viết sử dụng từ vựng linh hoạt, chính xác và rất ít lỗi gây ảnh hưởng đến nghĩa. Những lỗi kể trên, dù nhỏ, đều cho thấy người viết chưa đạt đến mức độ kiểm soát đó.
Quan trọng hơn, các lỗi này thường không xuất hiện đơn lẻ. Chúng lặp lại xuyên suốt bài viết, tạo cảm giác thiếu chắc chắn về từ vựng, và đó là lý do Lexical Resource bị “neo” ở band trung bình.
Cách hạn chế lỗi dùng từ trong quá trình luyện Writing
Muốn tránh tụt band vì lỗi dùng từ, người học cần chuyển từ tư duy “học thêm từ” sang “dùng từ chắc”. Điều này bao gồm việc kiểm tra lại collocation, sắc thái và chức năng của từ trong từng câu viết.
Trong môi trường học kèm sát như Lớp IELTS Năng Khiếu tại Phường Rạch Dừa (Vũng Tàu), giáo viên thường không chỉ sửa lỗi sai, mà còn chỉ ra những chỗ “chưa tối ưu” để học viên hiểu rõ vì sao câu đó chưa đạt band cao hơn.
Kết luận
Lỗi dùng từ là nguyên nhân âm thầm nhưng rất phổ biến khiến IELTS Writing tụt band. Những lỗi này không làm bài sai hoàn toàn, nhưng cho thấy người viết chưa kiểm soát tốt Lexical Resource. Khi nhận diện và khắc phục đúng các lỗi này, điểm Writing sẽ cải thiện rõ rệt và phản ánh đúng năng lực ngôn ngữ của bạn hơn.
